OCENA RYZYKA W PIĘCIU KROKACH

Ocena ryzyka zawodowego jest obowiązkowa (patrz PODSTAWY PRAWNE). W przypadku małych przedsiębiorstw i jeśli pracodawca jest dobrze zorientowany w rodzaju i technologii wykonywaj pracy - może przeprowadzić ocenę ryzyka samodzielnie. W większych przedsiębiorstwach ocenę ryzyka mogą prowadzić kompetentni pracownicy, specjaliści ds. BHP i eksperci zewnętrzni, przy czym zawsze odpowiedzialność za prawidłowe przeprowadzenie oceny ryzyka spoczywa na pracodawcy.

Ocenę ryzyka powinno się przeprowadzać w możliwie najprostszy sposób. W wielu małych przedsiębiorstwach nie występują liczne zagrożenia i przeważnie można je łatwo zidentyfikować. Wskazane jest, aby identyfikowanie zagrożeń i ocenianie związanych z nimi zagrożeń opierało się o zasady zdrowego rozsądku.

W większości przypadków (szczególnie jeśli chodzi o małe przedsiębiorstwa) ocena ryzyka zawodowego może być prosta i można ją przeprowadzić zgodnie z zasadami niżej przedstawionej "oceny ryzyka zawodowego w pięciu krokach" (jest to podejście bardzo rozpowszechnione w krajach UE):

 

Zebranie informacji potrzebnych do przeprowadzenia oceny ryzyka zawodowego

  • Jakie są w przedsiębiorstwie stanowiska pracy?
  • Jakie osoby pracują na tych stanowiskach? (ze szczególnym uwzględnieniem takich pracowników jak młodociani, osoby niepełnosprawne, kobiety w ciąży, pracownicy niepełnoetatowi, podwykonawcy, pracownicy zatrudnieni poza siedzibą przedsiębior-stwa)
  • Jakie wykorzystuje się na stanowiskach pracy maszyny, narzędzia i materiały?
  • Na jakie zagrożenia wskazują instrukcje obsługi użytkowanych maszyn i urządzeń?
  • Jakie zadania (operacje technologiczne) wykonują pracownicy?
  • Jakie czynniki niebezpieczne, szkodliwe lub uciążliwe występują na stanowiskach pracy?
  • Jakie stosowane są na stanowiskach pracy środki ochrony zbiorowej i indywidualnej?
  • Jakie są wyniki pomiarów czynników szkodliwych (o ile były przeprowadzane) i co wynika z dotychczasowej dokumentacji dot. wypadków przy pracy (jeśli do takich doszło) i chorób zawodowych?
  • Jakie są już zidentyfikowane zagrożenia i możliwe skutki ich wystąpienia?
  • Jakie są przepisy prawne i normy dotyczące występujących w przedsiębiorstwie stanowisk pracy?
  • Warto również poznać opinie i uwagi pracowników dot. stanowisk pracy, na których pracują. Któż zna je lepiej? W działania związane z oceną ryzyka zawodowego pracownicy powinni być włączani w jak najszerszym zakresie.

 

Identyfikacja zagrożeń. Określenie dla każdego stanowiska pracy, jakie występują na nim zagrożenia

Czy na stanowiskach pracy mamy do czynienia z nierównymi lub śliskimi powierz-chniami, ruchomymi częściami maszyn, ostrymi krawędziami, gorącymi lub zimnymi powierzchniami, pracą na wysokości, wysokimi ciśnieniami, prądem elektrycznym, substancjami chemicznymi, pyłem, hałasem, nieprawidłowym oświetleniem, drganiami, promieniowaniem elektromagnetycznym, ręcznym przenoszeniem ciężarów, pracą w niewygodnej pozycji, zagrożeniami biologicznymi, stresem i innymi. Do określania zagrożeń bardzo pomocne okazują się coraz liczniej udostępniane, szczególnie w ramach europejskiej kampanii oceny ryzyka zawodowego, listy kontrolne. (patrz podstrona MATERIAŁY POMOCNICZE. PRZYKŁADY).

 

 

Oszacowanie ryzyka

Można skorzystać z prostej metody oceny ryzyka wg Polskiej Normy PN-N-18002 ("Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego", PKN styczeń 2000), którą ilustruje podana niżej tabelka, oddzielnie dla poszczególnych zagrożeń.

W zależności od tego jak duże jest prawdopodobieństwo wystąpienia wypadków i chorób (jako skutków zagrożenia - lewa kolumna tabelki) i jak poważne są te następstwa (wypadki, choroby - górny poziomy wiersz) - ryzyko może być MAŁE, ŚREDNIE (oba uznawane są za dopuszczalne) lub DUŻE (uznawane za niedopuszczalne i wymagające niezwłocznych działań - w warunkach takiego ryzyka Twoi pracownicy pracować nie mogą !!!).

Wskazana jest refleksja czy dotychczas podejmowane działania eliminujące lub ograniczające ryzyko (działania zapobiegawcze) są wystarczające.

UWAGA! Metoda szacowania ryzyka wg normy PN-N-18002 nie jest jedyna, znane są jeszcze inne, proste metody oceny ryzyka - wśród nich: metoda Wstępnej Analizy Zagrożeń (PHA), metoda Wskaźnika Ryzyka (RISC SCORE), metoda Grafu Ryzyka, metoda Analizy Bezpieczeństwa Pracy (JSA) (patrz literatura wskazana na końcu podstrony O OCENIE RYZYKA ZAWODOWEGO)

Istnieją też czynniki środowiska pracy i takie rodzaje prac, dla których opracowano szczegółowe wymagania dotyczące związanej z nimi oceny ryzyka i dla których wyżej wspomniana metoda "wg normy" nie zawsze da się zastosować. Chodzi o czynniki chemiczne, czynniki biologiczne, ręczne prace transportowe, hałas i drgania mechaniczne (patrz podstrony: PODSTAWY PRAWNE i MODUŁ SZKOLENIOWY DLA PRACODAWCÓW).

 

Określenie działań eliminujących lub ograniczających ryzyko zawodowe

Należy zacząć od tych zagrożeń, których ryzyko wystąpienia jest największe i zgodnie z zasadą, aby możliwość całkowitego usunięcia zagrożenia miała priorytet, a zastosowanie środków ochrony indywidualnej było ostatecznością. W przypadku ryzyka niedopuszczalnego działania ograniczające muszą mieć charakter natychmiastowy. Dopuszczalne ryzyko średnie wymaga prowadzenia działań na rzecz jego dalszego zmniejszania, natomiast ryzyko małe działań zapewniających, że pozostanie ono na tym poziomie. Przykłady działań eliminujących lub ograniczających ryzyko zawodowe związane z konkretnymi zagrożeniami podane są np. w wydanej w ubiegłym roku broszurze "Najważniejsze aspekty oceny ryzyka zawodowego" (na podstronie MATERIAŁY POMOCNICZE, strona CIOP-PIB).

 

Dokumentowanie wyników oceny ryzyka zawodowego.

Dokumentacja oceny ryzyka zawodowego powinna uwzględniać elementy określone w § 39 a ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (patrz podstrona PODSTAWY PRAWNE) tj. zawierać opis ocenianego stanowiska pracy, wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy, niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko oraz datę oceny i osobę, która ją przeprowadziła. W ww. rozporządzeniu nie zaproponowano wzoru formularza do takiej dokumentacji i nie ma jednolitego wzorca dla takiego dokumentu. Pomocny, po dostosowaniu i uwzględnieniu wszystkich elementów określonych w § 39a ust. 3 ww. Rozporządzenia, może okazać się formularz Karty oceny ryzyka zawodowego zaproponowany w broszurze "Najważniejsze aspekty oceny ryzyka zawodowego" (patrz podstrona MATERIAŁY POMOCNICZE, strona CIOP-PIB).

UWAGA! Jeśli w przedsiębiorstwie zmieniły się warunki pracy (np. pojawiły się nowe maszyny lub technologie), należy procedurę oceny ryzyka powtórzyć na tych stanowiskach pracy, których to dotyczy.

Więcej informacji można uzyskać korzystając z opracowań dostępnych w internecie, np. ww. broszury "Najważniejsze aspekty oceny ryzyka zawodowego" lub ulotki "Ocena ryzyka w pięciu krokach" na podstronie MATERIAŁY POMOCNICZE, strona CIOP-PIB.

 

OSZACOWANIE RYZYKA (patrz KROK 3)

Ryzyko można ocenić na przykład zgodnie z poniższą tabelką